Tingting blong stopem ol ovasi film kampani blong mekem film long Nagol hemi from wari we i stap se spesel kastom ia blong saot Pentikos i stap lusum mining blong hem mo hemi stap kam olsem wan pleiplei nomo we oli mekem blong winim mane.
Vanuatu Kaljoral Senta hemi gat paoa anda long seksen 6(2)(l) blong ‘Vanuatu National Cultural Council’ akt (japta 186 blong ol Loa blong Ripablik blong Vanuatu) blong kontrolem ol ovasi film kampani we oli wantem mekem film long Vanuatu. Wetem paoa ia, Kaljoral Senta hemi wantem talemaot se naoia hemi stopem eni ovasi film kampani blong mekem film long Pentikos landaeva (Nagol), stat long namba yia 2006.
Tingting blong stopem ol ovasi film kampani blong mekem film long Nagol hemi from wari we i stap se spesel kastom ia blong saot Pentikos i stap lusum mining blong hem mo hemi stap kam olsem wan pleiplei nomo we oli mekem blong winim mane. Wari i stap tu se bigfala mane we fulap ovasi film kampani i bin sakem long saot Pentikos blong mekem film blong Nagol long ol yia we i pas i no stap sheraot long ol komuniti long wan stret fasen we evriwan long komuniti i save gat benefit blong hem.
Kaljoral Senta i bin toktok wetem sam blong ol jif mo ol komuniti lida long Saot Pentikos mo tu wetem MP blong Saot Pentikos mo olgeta i bin sapotem tingting ia blong stopem ol film kampani blong mekem film long Nagol.
Vanuatu Kaljoral Senta i stap askem long Nasonal Turism Divelopmen Ofis, Vanuatu Turism Ofis mo evri tua operata we oli stap mekem ol tua i go long Nagol blong wok tugeta wetem Kaljoral Senta mo ol jif mo komuniti blong saot Pentikos blong divelopem wan gudfala “management plan” we i save lukaotem spesel kastom seremoni ia blong benefit blong ol fiuja jeneresen. Plan ia i mas lukluk blong:
1) holem taet ol hevi kastom valiu mo mining blong Nagol, blong hemi stap olsem wan hevi kastom oltaem ;
2) mekem se ol yangfala oli lanem evri kastom save blong mekem seremoni ia ;
3) holem taet ol bus wetem ol wud mo ol rop we oli stap yusum blong mekem taoa (‘tower”) blong Nagol long hem ;
4) mekem se evri mane we Nagol i stap pulum i kam long saot Pentikos tru long ol turis mo tu ol ovasi film kampani i folem stret rod blong save benefit long evri komuniti tru long ol divelopmen projek we oli sevem nid blong pipol mo semtaem holem taet kastom mo envaeronmen blong saot Pentikos. Kaljoral Senta i wantem luk se i mas gat 2 narafala asosiesen blong ol kastom ona blong Nagol i stanap long west mo long eria blong Bunlap, folem tingting blong olgeta blong Point Cross, Ponof, Wanur mo Harop we oli stanemap finis Ponwaha Divelopmen Asosiesen blong reprisentem olgeta olsem ol kastom ona blong Nagol. I nid blong gat ol asosiesen blong evri kastom ona blong Nagol i stanap blong save manejem gud fiuja divelopmen blong Nagol olsem wan stampa risos blong ol pipol blong Saot Pentikos. Mo tu, sipos i nogat wan bodi olsem we i reprisentem evri kastom ona blong Nagol, bambae i no save gat janis blong mekem klem long kasem kopiraet mo sam “royalty” aot long “bungy jumping”, we naoia i stap winim bigfala mane blong fulap kampani long fulap kantri long wol.